Phỏng vấn với nhà trị liệu nghệ thuật Nguyễn Hương Linh - Phần 1 (Interview with art therapist Nguyễn Hương Linh - Part 1)

 

A SKETCH TO ART THERAPY

Phỏng vấn với nhà trị liệu nghệ thuật Nguyễn Hương Linh (Phần 1)

(English version below)

Như mình đã nhắc đến ở hai bài viết đầu tiên của Blog, chị Nguyễn Hương Linh là một trong những nhà trị liệu nghệ thuật đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là nhà sáng lập của Mai:tri Vietnam, một dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm lý qua trị liệu nghệ thuật. Ngoài thông tin về các dịch vụ và liên lạc, trang chủ của Mai:tri cũng cung cấp nhiều thông tin về Trị liệu nghệ thuật được trình bày rất rõ ràng và đẹp mắt. Nếu bạn có tò mò về trị liệu nghệ thuật nhưng vẫn chưa chắc chắn có muốn tìm hiểu sâu hơn không, bạn có thể đọc các bài viết ngắn ở trang chủ Mai:tri để hiểu rõ hơn một chút về lĩnh vực này (Non-sponsor). 

Nguồn: Trang chủ Mai:tri

Sau khi dành thời gian tìm hiểu về trị liệu nghệ thuật thông qua các video, sách và báo cáo học thuật, mình vẫn còn khá nhiều thắc mắc về nghề nghiệp này trong thực tế cũng như hiện trạng của lĩnh vực này tại Việt Nam. Mình đã liên hệ và xin phỏng vấn chị Nguyễn Hương Linh để tìm ra câu trả lời cho những thắc mắc của mình.

Mặc dù mình đã vào zoom 2 phút trễ so với giờ hẹn vì một vài lỗi kỹ thuật, chị Linh vẫn chào đón mình với một nụ cười tươi và trấn an mình khi nhận thấy mình đang lo lắng. Chị thân thiện hỏi xem đường truyền mạng có ổn không và biết trước rằng mình sẽ cần dịch bài phỏng vấn thành hai thứ tiếng, chị còn tinh tế hỏi mình muốn phỏng vấn chị bằng tiếng anh hay tiếng việt trước khi cuộc trò chuyện bắt đầu, và mình đã chọn tiếng anh:). 

Sau đây là nội dung chính của cuộc phỏng vấn:

"Vậy câu hỏi đầu tiên, như chị cũng biết, Trị liệu nghệ thuật là một khái niệm mới ở Việt Nam. Chị đã bao giờ cảm thấy khó khăn khi làm công việc này ở Việt Nam chưa?"

Chị Linh: "Đương nhiên sẽ có cả khía cạnh tích cực và khó khăn khi làm công việc này, nên trước tiên, chị sẽ nói về các khía cạnh tích cực trước nhé. Chị nghĩ nghề nghiệp này rất có tiềm năng ở Việt Nam bởi vì độ nhận thức về các vấn đề xung quanh sức khoẻ tinh thần đã tăng lên nhiều trong giới trẻ. Hiện tại mọi người đã nhận thức rõ ràng và nghiêm túc hơn về sức khoẻ tinh thần, và chị muốn giúp đỡ họ. Càng ngày càng có nhiều người mong muốn tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn, điều này khiến chị cảm thấy rất hứng khởi. Đặc biệt là sau Covid, mọi người đã trải qua nhiều vấn đề về tâm lý hơn, và khi số lượt tìm kiếm về vấn đề này tăng lên sau dịch bênh, điều này cũng thể hiện rằng ý thức của mọi người về sức khoẻ tâm lý đã tăng lên. Khi phải cách ly, mọi người không được ra ngoài, không được làm những điều mình thường làm, cũng vì thế họ nhận ra rằng, "Chà, thì ra sức khoẻ tâm lý thực sự tồn tại, và mình thực sự cần sự giúp đỡ để duy trì cho tâm lý khoẻ mạnh." Đồng thời, với sự lan rộng của các trang mạng xã hội, đang ngày càng có nhiều người theo dõi những tài khoản nhất định trên Instagram, Tiktok - những tài khoản có đề cập đến sức khoẻ tâm lý và lan truyền khái niệm ấy. Chị nghĩ đa số họ là người nước ngoài, nhưng ở Việt Nam cũng đã có những người, bao gồm bản thân chị, đang cố gắng hết sức để nâng cao nhận thức của người dân về sự tồn tại của sức khoẻ tâm lý. Riêng về trị liệu nghệ thuật, chị nghĩ rằng hiên có rất nhiều người đang có hứng thú với lĩnh vực này, bởi họ sẽ nghĩ, "Điều này không chỉ là trị liệu thông thường, mà khá thú vị đấy chứ," hoặc, "Nó hoạt động thế nào nhỉ?". Rồi từ đó, họ sẽ dần dần tò mò hơn về trị liệu nghệ thuật. Có những người tìm đến chị với những khúc mắc cần gỡ bỏ, và chị đã giúp họ thông qua workshop mà vẫn mang tính chữa lành, nhưng không hẳn là có liên quan đến trị liệu. Vậy là những người tò mò sẽ đến dự các workshop của chị khi họ muốn trải nghiệm trị liệu nghệ thuật, nhưng không thể trở thành một thân chủ về lâu dài. Là như vậy đó, mọi người đang rất tò mò về trị liệu nghệ thuật; và rộng mở để học một phương pháp mới để bộc lộ bản thân một cách nghệ thuật, hay họ chỉ muốn biết một điều gì đó có thể giúp họ hiểu rõ về bản thân hơn. Còn về các khó khăn thì cũng có rất nhiều. Khó khăn thứ nhất là chỉ có ba nhà trị liệu nghệ thuật ở Việt Nam hiện tại thôi; chị cũng biết thêm hai người nữa cũng là người Việt, một người sống ở Canada, một người đang sống ở Úc, nên tổng cộng có khoảng năm người trên thế giới. Dù sao thì, ba nhà trị liệu nghệ thuật trong một quốc gia, vậy là rất ít. Vậy nên bọn chị không có các mạng lưới liên lạc, và tụi chị cũng phải làm việc cật lực để lan toả nhận thức về trị liệu nghệ thuật; và giúp mọi người có thể hiểu được rằng nó là gì, và không phải là gì. Bởi vì, em biết đấy, đây là một ngành nghề mới ở Việt Nam, nên mọi người có thể hiểu nhầm về nó. Ví dụ như là, mọi người có thể nghĩ rằng trị liệu nghệ thuật bao gồm cả âm nhạc, nhảy, hay chuyển động, nhưng thực ra không phải, các ví dụ đó là thuộc chuyên ngành khác. Và trị liệu nghệ thuật chỉ bao gồm các môn làm việc với những vật dụng mà ta có thể sờ, nắm, và cảm nhận."

"Cám ơn chị vì câu trả lời đó; vậy câu hỏi tiếp theo,hiện tại, nhóm khách hàng chính của chị là những ai?"

"Đó là một câu hỏi hay, những người mà tìm đến và trở thành thân chủ của chị, chị không gọi họ là khách hàng. Thân chủ của chị thường trong độ tuổi khoảng 20 đến 35 tuổi. Phần lớn họ sống ở Việt Nam, vài người sống ở nước ngoài nữa. Chị cũng làm việc với các học sinh Việt Nam đi du học; họ thấy thoải mái hơn khi nói chuyện với một nhà trị liệu bằng tiếng việt, thay vì phải thể hiện bản thân với ngôn ngữ của nơi mà họ đang sống. Chị còn làm việc với những người với những tổn thương thời thơ ấu, và với cả những người mắc một vài căn bệnh về tâm lý như là rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Chị cũng có những nhóm khách hàng trong độ tuổi teen, trung học, khoảng quanh 15, những em có các hành vi tự hại hay ý định tự sát."

"À, vậy cho em hỏi một câu hỏi phụ ạ, chị có cảm thấy khó khăn khi phải làm việc qua máy tính, thay vì gặp mặt thân chủ trực tiếp không?"

"Câu hỏi tuyệt đó. Cứ tự nhiên thả bất cứ câu hỏi nào em có, nhé? 

Thỉnh thoảng chị cũng thấy khó khăn, nhưng chị cũng nghĩ rằng đây là một nền tảng rất hữu ích. Khi gặp trực tiếp, họ sẽ phải di chuyển tới nơi làm việc của nhà trị liệu, đúng chứ? Và ở những thành phố lớn như Hà Nội hay Sài Gòn, đáp máy bay và cả trò chuyện có thể là một điều rất mệt mỏi. Nhưng khi chị làm việc online, mọi người có thể cảm thấy an toàn và thoải mái hơn trong không gian riêng của họ. Họ có thể ở nhà, trong phòng riêng của họ, và cảm thấy an toàn hơn trong khu vực của bản thân. Nhưng làm việc trực tuyến không chỉ tiện lợi, chị còn thấy nó rất quyền lực nữa; nó không làm cho trị liệu nghệ thuật trở nên kém hiệu quả hơn chút nào, nhưng thực sự cũng có vài thử thách. Ví dụ như là nó không thể hoạt động khi mạng bị ngắt, đúng chứ?"

"Dạ,”

"Vậy nên có nhiều hôm đường mạng thực sự quá lag, và tụi chị phải hoản buổi gặp mặt, nhưng điều này cũng không xảy ra thường xuyên...  Và thường, chị không thể thấy toàn bộ cơ thể của thân chủ; chị chỉ có thể thấy từ đây tới đây thôi, phải không?"- chị Linh nói, chỉ từ đỉnh đầu chị đến quá bả vai,"Như là chị đang nhìn em bây giờ nè. Vậy nên, em biết đó, bàn tay họ có thể đang run rẩy và lạnh cóng, cực kì lo lắng, và bằng một cách nào đó, họ có thể che giấu nó rất tốt, vậy trong trường hợp đó, chị không thể biết. Nhưng chị mong họ không cố che giấu cảm xúc đến vậy. Hoặc là thỉnh thoảng, vì chị là một nhà trị liệu nghệ thuật, nên chị có rất nhiều dụng cụ vẽ. Vậy nên nếu bọn chị gặp mặt trực tiếp, chị có thể mời họ sử dụng chúng, đúng không? Nhưng bởi vì bọn chị gặp trực tuyến, chị sẽ phải gửi một gói dụng cụ đến chỗ họ, khoảng một lần mỗi 2-3 tháng."

...

"Chị có nghĩ rằng một thân chủ biết vẽ hay tô màu sẽ khiến cho phiên trị liệu dễ dàng hơn không?"

"Ồ, không, thực ra là ngược lại kìa. Chị có những thân chủ có thể phác thảo và vẽ các hình ảnh anime rất tốt, kiểu những hình ảnh kiểu Nhật ấy. Thì khi chị nói họ vẽ bất cứ thứ gì, họ luôn vẽ từ khuôn mặt. Họ luôn vẽ những cảm xúc nhất định, như các hình người của anime. Và thậm chí khi chị có hỏi họ 'bạn có thể vẽ thứ gì khác không?', 'bạn có thể thử thư giãn vẽ, như là, chỉ tô màu thôi thì thế nào?', hoặc là, em hiểu mà, kiểu hãy tự do thoải mái vẽ, thay vì chỉ vẽ những hình ảnh về con người. Nhưng không, họ sẽ không thực hiện điều đó, ngay cả khi chị yêu cầu họ đừng vẽ các mô hình người, họ vẫn sẽ quay lại với nó. Vậy thì khi đó, sẽ có nhiều trường hợp, nếu một người đã quá gắn bó với một thể loại vẽ nào đó, sẽ rất khó để bảo họ thử các thể loại khác. Và nếu họ đã có rất nhiều kinh nghiệm về vẽ, hay nếu họ đã rất giỏi trong lĩnh vực này rồi, họ thường có xu hướng tự phán xét bản thân rất gắt gao; họ luôn phân tích các sản phẩm của bản thân là đẹp hay xấu, có kỹ thuật hoặc không. Nhưng đó không phải là mục tiêu của trị liệu nghệ thuật. Chị nghĩ trị liệu nghệ thuật sẽ còn hiệu quả hơn dưới đôi mắt và tâm trí của một 'người mới', beginner. Một vài người cũng rất hay lo lắng nữa, họ kiểu 'Trời, sẽ làm sao nếu mình vẽ xấu và bạn cảm thấy không vui.' Vây nên thỉnh thoảng sẽ mất đến vài tuần để mọi người thả lỏng và hiểu rằng chị không phải là cô giáo dạy vẽ của họ, chị là một nhà trị liệu nghệ thuật, và chị ở đó là để giúp đỡ, chứ không phải để phán xét."

"Vậy thì tốt quá. Vậy chị có có kế hoạch hay mục tiêu nào trong tương lai để lan toả sự hiểu biết về nghề nghiệp này đến cộng đồng không?"

"Chị đã, và vẫn đang lan toả trị liệu nghệ thuật. Chị cũng biết là hai nhà trị liệu còn lại ở Việt Nam cũng đang tích cực làm điều đó. Vậy nên, có thể nói rằng trong hai năm qua, tụi chị đã, em cũng biết rồi đấy, thực hiện các buổi talkshow; bọn chị cũng được mời đến để nói chuyện trên TV hay trên báo, nên mỗi lần được mời, tụi chị đều nắm lấy cơ hội để có thể truyền bá thêm về trị liệu nghệ thuật đến cộng đồng. Nhưng chị không chắc đó có phải điều em muốn hỏi không, nếu ý của em là chị có ý định đào tạo mọi người trở thành nhà trị liệu ở Việt Nam không? Thì không, tụi chị không thể, chị không có chứng chỉ để làm điều đó. Nhưng tụi chị cũng có mở các khoá học, vài cái là Pro bono, pro bono nghĩa là miễn phí, và vài khoá sẽ phải đóng tiền; chị làm cả hai loại để tất cả mọi người có thể biết đến và trải nghiệm không chỉ các loại dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tinh thần chung chung, mà còn cụ thể là trị liệu nghệ thuật nữa."

- Hết phần 1 -

A SKETCH TO ART THERAPY

Interview with art therapist Nguyễn Hương Linh (Part 1)

As I mentioned in the first two blog posts, Nguyễn Hương Linh is one of Vietnam's first art therapists and the founder of Mai:tri Vietnam, a  mental health service through art therapy. 

After spending time learning about art therapy through videos, books and academic reports, I still have a lot of questions about this profession in reality and the context of it in Vietnam. So I have contact to interview Ms. Nguyễn Hương Linh to find out the answers for my questions. (The version below has been paraphrase to better suits my writing context)

Source: Mai:tri home page

Though I entered the Zoom room 2 minutes late due to some devices problem, Ms. Linh still welcomed me with a bright smile and reassured me when realizing I was nervous. She nicely ask me if my wifi connection was okay, and knowing I'll need to translated the interview into two languages, she delicately asked if I want to do the interview in English or Vietnamese before we started the conversation.

"So the first question, you know, Art therapy is a new occupation in Vietnam. Have you ever found it challenging to work as an art therapist in Vietnam?"

Ms. Linh: "Of course, there will be both advantages and challenges to this job, so first, let's talk about the advantages. I think this career is potential in Vietnam because the awareness around mental health is increasing among young people. People are now more serious and aware of mental health, and I need to take care of it. And there is more willingness of people to seek professional help, which I think is really exciting. Especially after Covid, people are a lot more educated about mental health, and there is a search in terms of awareness around mental health just after the pandemic, right? When people are isolated, they cannot go out, and they cannot do some things that they usually do, and then they realize, 'oh, mental health does exist, and it's important that I have support to maintain my mental health.' Also, with social media, there are more and more people following certain accounts on Instagram or TikTok who talk about or advocate for mental health. I guess they're mostly from the west, but also in Vietnam, there are people, including myself are working really hard to advocate for mental health. In terms of art therapy, I think there are so many people interested in art therapy in particular because, 'oh, it's not just talk therapy, this looks cool,' like, 'how does it work?'. Hence, people tend to have a lot of curiosity about art therapy. There are people coming to me with certain issues or problems, and I help them one-on-one in clinical settings, which is workshops, which is still therapeutic, but its not really about the treatment. So curious people will come and attend my workshops; when they want to experience art therapy but cannot be a long-term client. So yeah, people are inquisitive about art therapy; and are open to learning a tool to express themselves artistically, or they just want something to help them understand themselves better.

And challenges there are a lot as well. The first challenge is that there are only three art therapists in Vietnam right now; I know there are two more; one lives in Canada, and one is in Australia, so there are like five maybe, in the world. Anyways, three art therapists in one country, that is quite small. So we don't have an association, and we have to work hard to spread the awareness about art therapy to help people understand what it is and what it is not; because, you know, it's a new profession in Vietnam, people might misunderstand what it is. For example, people might think that art therapy includes music, dance and movements, or drama, but it doesn't; those are different professions. And art therapy only works with things that we can touch and feel, and grab."

"Thank you for the answer; so the next question, until now, who has been your main customer group?"

"That's a great question, people who reach out to me and become my client, I don't call them customers. They are usually around the age of 20 - 23 to up to, say, 35, quite young. And they live all over the place; some live abroad. I do work with Vietnamese students who study abroad; they feel comfortable talking to a Vietnamese therapist instead of like, having to explain themselves in the language of where they live. I work with people who have a history of childhood trauma, and also with people who experienced psychological issues such as social anxiety or depression. I also have a group of clients, who are around the age of 15, so like teenagers, highschool-ers, who experienced self-harm and suicide intention."

"Ok, just a little extra question, do you feel hard to work through online devices instead of like, face-to-face?"

"Great question. Feel free to drop-in any questions if you have any, ok? I do find it challenging sometimes, but I also think that it’s a very powerful platform, because the thing is, when we see a client online, it also has its challenges as well. They have to commute, and they have to travel to your place, right? And in big cities like Hà Nội and Sài Gòn, touring or commuting is exhausting. But when you work online, people sometimes feels more at peace or more comfortable in their personal space. They can be at home in their own room and feel safer in their area. But working online is not just convenient, but also I feel like it's potent, it doesn't make art therapy any less efficient, but it does have some challenges, such as it doesn't work when the connection is broken, right?"

"Yeah,”

"So somedays, the internet is just crap, we have to postpone the session, but it doesn't happen often… Sometimes I cannot see the whole body of my client; I can only see from here to here, right?"- she said, pointing from the top of her head to the shoulders, "Like I'm looking at you right now. So, you know, they can be shivering and shaking, very anxious, and somehow they can mask it very well, then in that case, I don't know, but I hope they don't try to mask it so hard. Or, sometimes, because I'm an art therapist, I have so many art supplies, right? If they see me in person, I could just invite them to use it, but because we see each other online, I must send a package, maybe like once every few months."

"Ok, so, next question. Do you think clients who know how to draw or paint make the art therapy session easier?"

"Oh, no, actually not; it's quite the opposite. Because funny enough, people who have certain experience, or are very good at certain kinds of art, you know, like they can be an artist themselves already, or like they draw very often, I have clients who are very good at sketching and creating anime, like Japanese kind of figures. When I ask them to draw anything, the only thing they draw; they always draw from the face. They always draw like feelings precise, you know like anime human figure. And even though sometimes I would ask them, 'can you draw something else?', 'Can you just play, or just color instead?', like just, you know, do something free, instead of drawing the human figure. No, they would not do it; even when I specifically asked them not to do the human figure, they would go back to that. So then, it depends. If the person is very persuaded by their own form of art, it would be tough to invite them to explore other forms. And if they are very experienced, or if they are very good at what they do already, they tend to judge themselves harshly; they always evaluate their artwork as ugly or pretty or beautiful, or skillful or not skillful. But that's not the point of art therapy. Art therapy, I think, is even better with a beginner's eyes and mind. Some people are very ricked as well; they are like, 'oh, what if I don't draw well and you're unhappy with me.' So sometimes it takes a few sessions for people to loosen up and understand that I'm not your art teacher, I'm an art therapist, and I'm here to help you; I'm not here to judge you."

"That's so nice. Then do you have any plans or goals to spread people's acknowledgment about the occupation?"

"I already did it; I am doing it already and, yeah, advocating for art therapy, I mean, the other two art therapists in Vietnam, they are also doing it. So, say, for the past two years, we have been, you know, doing talk shows, we have been invited to talk on TV or newspaper, so every time we are invited, we grab the opportunities so that we can advocate and talk about art therapy. But I'm not sure that’s what you mean, if you mean like, are we planning to train people to become art therapists in Vietnam? That is something that we cannot do; we are not qualified to do it. But I've been teaching courses, some Pro bono, pro bono means free, and some I will charge money; I do both so that everyone can have access in order to experience not just mental healthcare but also art therapy in particular."

- end of part 1 -